مقالات علمی

درباره ویتامین ب12 بیشتر بدانیم

ویتامین ب12 یک ویتامین  محلول در آب است که نقش اساسی در تشکیل گلبولهای قرمز خون، متابولیسم سلولی، عملکرد عصبی و تولید DNA و عملکرد طبیعی مغز دارد. متابولیسم همه سلول‌های بدن به ویتامین ب۱۲ وابسته است، زیرا این ویتامین در سنتز و ترکیب اسیدهای چرب و تولید انرژی نقش دارد‌. ویتامین ب۱۲ از طریق کمک به جذب اسید فولیک (B9)در بدن، سبب آزاد شدن انرژی می‌شود.

افرادیکه دارای رژیم گیاهخواری یا افرادیکه وگان هستند ممکن است مستعد کمبود ویتامین ب12 باشند؛ زیرا منابع گیاهی فاقد ویتامین ب12 می باشند. کمبود ویتامین ب12 می‌تواند منجر به بروز علائم عصبی جبران‌ناپذیری برای فرد شود. کمبود ویتامین ب۱۲ زمانی رخ می‌دهد که بدن به اندازه کافی آن را دریافت نکند. این امر می‌تواند سبب آسیب‌های شدید و جبران‌ناپذیر به سیستم عصبی و مغز گردد. حتی اگر میزان این ویتامین کمی پایین‌تر از حد طبیعی باشد، می‌تواند موجب بروز علائمی مانند افسردگی، سردرگمی و گیجی، مشکلات حافظه، زوال عقل و خستگی شود. با این حال، این نشانه‌ها به تنهایی برای تشخیص کمبود ویتامین B12 کافی نیست. سایر علائم کمبود ویتامین ب۱۲ شامل یبوست، از دست دادن اشتها و کاهش وزن، زخم های دهان و زبان، رنگ پریدگی، کم‌خونی و علائمی مانند خستگی، تنگی نفس و نامنظم شدن ضربان قلب می باشد. با تشدید این علائم، ممکن است اختلالات عصبی مانند بی‌حسی و گزگز دست و پا مشاهده شود. برخی افراد نیز در حفظ تعادل بدن‌شان با مشکل مواجه می‌شوند.

نوزادانی که کمبود ویتامین ب۱۲ دارند، ممکن است حرکات غیر عادی، مانند لرزش صورت از خود نشان دهند. همچنین در صورت عدم درمان، به اختلالاتی مانند ریفلاکس معده، بیماری‌های تغذیه‌ای، حساسیت و اختلال رشد مبتلا می شوند.

چه کسانی در معرض خطر کمبود ویتامین B12 قرار دارند؟

-گیاهخواران با خطر کمبود شدید ویتامین ب۱۲ مواجه هستند، زیرا در رژیم غذایی آن‌ها محصولات حیوانی وجود ندارد. گیاهخواران در دوران بارداری و شیردهی با تشدید این کمبود مواجه می‌شوند، زیرا غذاهای گیاهی فاقد کوبالامین بوده و نمی‌تواند در طولانی مدت سلامت فرد را تضمین کنند.

-افراد مبتلا به کم‌خونی بدخیم پرنیشز (chronic pernicious anemia) ممکن است دچار کمبود ویتامین ب۱۲ باشند. در بدن بیماران مبتلا به این اختلال، فاکتور داخلی (IF) که نوعی پروتئین موجود در معده است و به بدن اجازه جذب ویتامین ب۱۲ را می‌دهد، به اندازه کافی وجود ندارد. بنابراین این افراد در استفاده از ویتامین ب12 با مشکل مواجه می‌شوند.

-افراد مبتلا به سوءجذب ویتامین ب12

-بیماران مبتلا به بیماری‌های مربوط به روده کوچک؛ برای مثال افرادی که روده آن‌ها از طریق جراحی کوتاه شده است، زیرا بدن‌شان نمی‌تواند به درستی کوبالامین (ب12) را جذب کند.

-افراد مبتلا به بیماری کرون، البته برای تایید این موضوع همچنان نیاز به انجام مطالعات بیشتر است.

-افراد مبتلا به گاستریت (ورم معده)، سلیاک، بیماری التهابی روده و اعتیاد به الکل نیز ممکن است به کمبود ویتامین B12 دچار شوند، زیرا این بیماری‌ها باعث کاهش جذب مواد مغذی می‌شود.

-بیماران مبتلا به گاستریک آتروفیک؛ زیرا میزان فاکتور داخلی در این بیماری کاهش می یابد.

-افرادیکه در طولانی مدت از داروی متفورمین استفاده می کنند. زیرا این دارو ممکن است با کاهش حرکات روده و یا افزایش رشد باکتری های روده مرتبط باشد که با ویتامین ب12 رقابت کرده و جذب ویتامین ب۱۲ را کاهش می دهند. یکی از روش‌های درمانی برای جبران کمبود ویتامین ب۱۲ در این افراد ، دریافت ویتامین ب 12تزریقی است.

-افرادیکه در طولانی مدت از داروهای کاهنده اسید معده استفاده می کنند؛ کاهش طولانی مدت ترشح اسید معده، رهایی ویتامین ب12 را از ذرات پروتئین غذا کاهش می دهد. بنابراین فاکتور داخلی قادر به باند شدن با ویتامین ب12 نیست و جذب ویتامین به طور قابل توجهی کاهش می یابد.

-افرادیکه جراحی کلی یا جزئی معده انجام داده اند. در این افراد میزان فاکتور داخلی کاهش یافته و بنابراین جذب ویتامین  ب12 به طور قابل توجهی کاهش می یابد.

-افرادیکه مشکل افزایش رشد باکتری ها در روده کوچک دارند. در این شرایط ویتامین ب12 بیش از حد توسط باکتری ها استفاده می شود.

-افراد مبتلا به نارسایی پانکراس

-افراد مبتلا به عفونت هلیکوباکتر پیلوری

منابع ویتامین ب12:

ویتامین ب۱۲ به طور طبیعی در محصولات حیوانی مانند ماهی، گوشت، تخم مرغ و لبنیات وجود دارد و معمولاً در غذاهای گیاهی یافت نمی‌شود . بهترین مواد غذایی حاوی ویتامین ب12 شامل موارد زیر است:

گوشت گاو/ گوشت مرغ و ماکیان/ گوشت بره/ ماهی، به ویژه ماهی ساردین و ماهی تن/ محصولات لبنی مانند شیر، پنیر و ماست

برخی از محصولات مخمرهای غذایی/ تخم مرغ. در برخی منابع ذکر شده است که قابلیت دسترسی ویتامین  ب12 در ماهی 42%، گوشت گاو-گوساله-گوسفند 56-89%  و در ماکیان 61-66%  می باشد؛ اما در تخم مرغ پایین است حدودا کمتر از 9%.

دوز مصرفی ب۱۲ برای بزرگسالان:

100 میکروگرم در روز، 250 میکروگرم در روز، 500 میکروگرم در روز، 1000میکروگرم در روز

مکمل های ویتامین ب12:

سیانوکوبالامین و هیدروکسی کوبالامین فرم های سنتتیک کوبالامین هستند. در حالیکه آدنوزیل کوبالامین و متیل کوبالامین دارای فعالیت بیولوژیک بوده و در واکنش های آنزیمی به عنوان کوفاکتور عمل می کنند. فرم روتین ویتامین ب12 در مکمل ها، سیانوکوبالامین است. متیل کوبالامین همچنین برای مکمل های تغذیه ای قابل دسترس است. هیدروکسی کوبالامین در حال حاضر تنها فرم قابل دسترس برای مصرف وریدی است.

هیچ شواهدی وجود ندارد که میزان جذب ویتامین ب12 در مکمل ها به واسطه فرم ویتامین تغییر کند. علاوه بر مکمل های تغذیه ای ویتامین ب12، این ویتامین در فرم قرص های زیرزبانی نیز وجود دارد که شواهد نشان داده است که تفاوت در کفایت جذب بین فرم های خوراکی ویتامین ب12 و فرم زیر زبانی وجود ندارد. اگر کمبود کوبالامین شدید باشد درمان از طریق تزریق عضلانی صورت می گیرد. اما اگر کمبود خیلی شدید نیست، فرم خوراکی ویتامین ب12 می تواند  استفاده شود. بر اساس شواهد، در افراد گیاهخوار کمبود ویتامین ب12 می تواند با استفاده از فرمولای خوراکی ویتامین ب12 درمان گردد. دریافت خوراکی 1تا2 میلی گرم کوبالامین به نظر می رسد در این افراد مناسب است.

جذب ویتامین ب12 از طریق انتشار ساده حتی در غیاب فاکتور داخلی اتفاق می افتد. بنابراین دوزهای بالای خوراکی ویتامین ب12 ممکن است برای درمان کمبود ویتامین ب12 به جای روش وریدی-عضلانی استفاده گردد. مکمل های خوراکی ویتامین ب12 اگر نتوانند کمبود ویتامین را جبران نمایند ممکن است ویتامین ب12 به صورت تزریقی داده شود. این راه روش موثری برای رساندن ویتامین ب12 به بدن بدون نیاز به پروسه جذب روده ای است. مطالعه Cochrane سال 2018 نشان داده است که توانایی دوزهای بالای ویتامین ب12 (1000-2000میکروگرم) در نرمال کردن میزان ب12 سرم مشابه تزریق عضلانی ویتامین ب12 است.

بیشترین جذب ویتامین ب12 خوراکی به صورت فعال به واسطه فاکتور داخلی انجام می شود. در حدود یک درصد نیز با زیست دسترسی که تحت تاثیر عوامل دیگر قرار نمی گیرد جذب می شود . بنابراین دوز خوراکی 1000 میکروگرم روزانه برای تامین مقدار مورد نیاز روزانه ویتامین ب12 بیشتر موثر است. حتی در برخی مطالعات نیز نشان داده شده است درمان خوراکی ویتامین ب12 در افراد دچار کمبود فاکتور داخلی و بیماری های گوارشی نیز  موثر است. یک مطالعه نیز هیچ تفاوتی را بین اثر بخشی فرم خوراکی و زیر زبانی ویتامین ب12 بعد 4 هفته نشان نداده است. در مطالعه دیگری ویتامین ب12 خوراکی به اندازه درمان وریدی در بهبود علائم خونی و نورولوژیک موثر بوده است.

Can Fam Physician. 2014 Feb; 60(2): 111–112.

موارد مصرف ویتامین  B12

-آفت دهان: آ‌فت دهان یک بیماری التهابی است که باعث تاول روی زبان و داخل دهان می‌شود. به نظر می‌رسد استفاده از پماد حاوی ویتامین B12 یا مصرف ویتامین ب12  به کاهش علائم آفت کمک می‌کند.

-سطح بالای هموسیستئین در خون (هیپرهموسیستئینمی) : مصرف خوراکی ویتامین B12، همراه با اسید فولیک و گاهی اوقات ویتامین B6، می‌تواند سطح هموسیستئین خون را کاهش دهد و از عوارض ناشی از این اختلال جلوگیری کند.

-درد عصبی ناشی از زونا: تزریق ویتامین B12 به شکل متیل کوبالامین زیر پوست شش بار در هفته به مدت حداکثر 4 هفته، درد افراد مبتلا به آسیب عصبی ناشی از زونا را کاهش می‌دهد.

-تاثیر بر اختلالات خواب و بیداری: ویتامین ب۱۲ در سنتز و متابولیسم سروتونین، یک ماده شیمیایی مسئول تنظیم خلق و خو، نقش حیاتی دارد. با بهبود خلق و خو ممکن است اختلالات خواب شما برطرف شوند. علاوه بر بهبود خواب، ویتامین ب۱۲ می‌تواند بر درمان افسردگی شما نیز موثر باشد.

تداخلات دارویی قرص B12

-متفورمین

-مسدود کننده های H2 مانند رانیتیدین، سایمتیدین، فاموتیدین

-مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs) مانند لانزوپرازول، امپرازول، پنتوپرازول

-آنتی بیوتیک‌هایی مانند کلرامفنیکل و نئومایسین

-داروهای ضد بارداری خوراکی مانند قرص‌های ترکیبی

منابع:

-Cochrane database sys rev 2018, 3: CD004655

-National institutes of health

-PDR

-Ncbi.nlm.nih.gov

مقدار مورد نیاز ویتامین ب12

ردیف گروه سنی میزان مورد نیاز توصیه شدهRDA
1 از بدو تولد تا 6ماهگی 0.4 میکروگرم
2 6تا12ماهگی 0.5 میکروگرم
3 کودکان 1تا3سال 0.9 میکروگرم
4 کودکان 4تا 8 سال 1.2 میکروگرم
5 مردان  9تا 13 سال 1.8 میکروگرم
6 مردان 14-18 سال 2.4 میکروگرم
7 مردان 19 تا 30 سال 2.4 میکروگرم
8 مردان 31تا50 سال 2.4 میکروگرم
9 مردان 51تا70 سال 2.4 میکروگرم
10 مردان بالای 70 سال 2.4 میکروگرم
11 زنان9تا 13 سال 1.8 میکروگرم
12 زنان14 سال به بالا 2.4 میکروگرم
13 بارداری 2.6 میکروگرم
14 شیردهی 2.8 میکروگرم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.